يكي از دلايل عقلي بر اثبات وجود مبارك امام برهان لطف است
در تقریر برهان لطف بر وجود امام زمان (ع) ابتدا به مقدماتى اشاره مىکنیم:
1 - به یک جهت لطف به دو قسم تقسیم مىشود:
الف. لطف محصّل: لطفى که با آن، مکلّف به اختیار خویش طاعت را بر مىگزیند.
ب. لطف مقرّب: لطفى که مکلف با آن، به انجام واجبات نزدیکتر واز ارتکاب محرمات دور مىشود.قاعده لطف مقرّب ایجاب مىکند که در میان جامعه امامى باشد که محور حقّ بوده وجامعه را از خطاى مطلق باز دارد. از همین رو است که مىگوییم: اجماع حجّت است. قاعده لطف اقتضا مىکند که رئیسى در میان مردم باشد، رئیسى که نمىتواند نسبت به جامعه بىتفاوت باشد، تا اگر همه جامعه به بیراهه رفتند آنها را هدایت کند ونگذارد که امت، اجتماع بر باطل کنند.
صفّار به سند خود از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمود: «إنّ اللَّه جلّ وعزّ أجلّ وأعظم من أن یترک الأرض بغیر إمام»؛ «همانا خداوند عزّوجلّ جلیلتر وعظیمتر از آن است که زمین را بدون امام رها کند.»( بصائر الدرجات، ص 485، باب 10، ح 3)
2 - متکلمان عدلیّه اعم از امامیه و معتزله، لطف را بر خداوند واجب مىدانند، زیرا او بندگان خود را عبث وبیهوده نیافریده است، لذا هر چه را که در رسیدن آنها به هدف مؤثّر است باید انجام دهد که از آن جمله لطف است.
الطاف وجود امام غایب
1 - حراست از دین خداوند در سطح کلّى؛
مرحوم شریف العلماء مىفرماید: «به طور حتم وجود امام در زمان غیبت لطف است، واز جمله لطف آن حفظ شریعت ونفى اتفاق بر باطل وارشاد مردم به حق است».( کشف القناع، ص 148)
2 - تربیت نفوس مستعد؛
برخلاف تصور برخى که گمان کردهاند رابطه امام با مردم در زمان غیبت به طور کلّى قطع مىشود، ولى حق این است که این چنین نیست بلکه مطابق برخى روایات گروهى از افراد قابل ونفوس مستعدّ از نور وجود آن حضرت بهرهمند مىشوند.
3 - وجود امام، سبب بقاى مذهب؛
جامعهشناسان وروانکاوان معتقدند که اعتقاد به وجود امام ورهبر هر چند غایب مىتواند اثر عمیقى در جوامع دینى وغیر دینى داشته باشد. در جنگ احد براى تضعیف روحیه مردم شایعه قتل پیامبر را منتشر کردند.
4 - تأثیر وجود الگو در پیشرفت بشر؛
از امتیازات اساسى ادیان الهى آن است که اگر بشارت به امرى مىدهند در ابتدا براى آن الگویى معرفى مىکنند تا مردم با توجه به او، خود را به کمال مطلق نزدیک کنند ومىدانیم که بهترین الگو، امام ومقتداى کامل وزنده است.
اگر وجود امام لطف است، چرا در هر منطقهاى امامى وجود ندارد؟
اوّلاً: متکلمین در مباحث علم کلام اثبات کردهاند که در هر زمان بیش از یک امام نباید باشد، زیرا همان گونه که تعدد خدا صحیح نیست بلکه محال عقلى بوده ودر نظام تکوین فساد ایجاد خواهد شد تعدد امام نیز محال است، به جهت اینکه امام حقّ سلطه داشته، ومىتواند اعمال سلطه وتصرف کند واین با فرض تعدد منجر به فساد عالم خواهد شد.
ثانیاً: آن لطفى که براى امام عصر (ع) در نظر گرفتهاند ودر جاى خود به آن اشاره کردهایم با وجود یک امام معصوم تحصیل خواهد شد، لذا احتیاج به افراد متعدد در هر منطقهاى نیست. آرى آنچه که در هر منطقه به آن نیاز است وجود عالم به دین است.